Köleleri özgürleştiren okuryazarlık

Amerika kıtasında köleleştirilmiş Afrikalı Müslümanlar için okuryazarlığın bu denli önemli olabileceğini düşünemezdim.

Yazılan kitaplarda, çekilen filmlerde onların acımasız köle tacirleri tarafından hunharca kaçırılıp esir edildiklerini, köle pazarlarında satıldıklarını biliyorduk.

Ki çoğunluğu da özgür insanlardı.

İçlerinde prensler, âlimler, zenginler, öğretmenler, nüfuzlu ailelerin çocukları bile bu inançsız, zalim tacirler tarafından gemilerle kaçırılıp köle yapılmışlardı.

Sonunda çok azının imkânsızı başarıp özgür topraklarına, Afrika’ya geri dönüşlerinden haberimiz oldu.

Fakat Sylviane A. Diouf’un Allah’ın Kulları isimli eserinde, bu köleleştirilmiş özgür Müslümanların bir ayrıcalığı ve tehdit unsuru olarak okuryazarlıklarını konu edinmesi ile bilmenin önemi bir kez daha ortaya çıktı.

Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olabilir miydi?

“Birçok köle sahibi, ne okuma ne de yazma bilmekteydi çünkü Avrupa kültüründe okuryazarlık sadece zengin erkeklere mahsus bir ayrıcalıktı. Neticede alt Avrupa sınıflarından gelen Amerikan sömürgecilerinin büyük çoğunluğu ya cahildi ya da kısmen okuryazardı… Köle sahiplerinin gözünde, Müslümanların okuryazar olmaları tehlikeliydi çünkü bu durum beyazların entelektüel üstünlüğüne bir tehdit ve Afrikalıların nitelik olarak seviyelerinin düşük olduğu ve entelektüel etkinliklerinin yetersizliği noktasındaki genel inanışa da bir reddiyeyi temsil ediyordu.”

Afrikalı Müslümanların Kur’an okumayı bilmeleri onların okuryazar olduğunu göstermekte, zor şartlarda kâğıt bulamasalar da, kimi zaman Arap harflerini toprağa yazarak, çevrelerine gizli bir okul olarak hizmet verdiklerini göstermekte. Onlar çok zor da olsa Kur’an da bulabilmekteydiler: ”Kopyalar Avrupa’dan ithal ediliyor ve fiyatları 36-40 frank arasında değişiyordu. Çok fakir olan köleler, bu kitapları elde etmek için büyük fedakârlıklar yapıyorlardı. Bazen borç altına giriyorlar, bu borçlanma ödemeleri bir yıl sürüyordu. Kitapçılar yılda yaklaşık yüz tane Kur’an kopyası satıyorlardı.”

Özgürlük ve Afrika’ya dönüş her zaman için yüreklerinde utku olan bu insanlara Kur’an, bir motivasyondu. Yaptıkları isyanlardan ötürü karşı taraf için “kışkırtıcı kitap”tı. “Bir kadın kölenin Afrika’ya dönüşü ile ilgili Arapça yazılı bir müsvedde” bir tarihçi tarafından bulunmuştu. Kâğıt onlara yasaktı. Köleler, Afrika’dan gizlice kâğıt ithal etmekteydiler. Amerika’da bazı yerlerde onların yazması yasal değildi. Yazı yazmaları, kâğıt satın almaları yeni bir isyan için daima şüphe uyandırmaktaydı. İsyanları tetikleyen tehlikeli mektuplardı.

Hıristiyanlığa zorlanan köleler için bu ölümcül yaralanmışlığa tek şifa Kur’an’ın kopyalarının daha fazla insana ulaştırılması idi. Bilgeler ezber yoluyla etraflarına Kur’an’ı, okumayı öğretmekte, eğitim vermekteydiler. Bu dersler kimi zaman evlerde, alfabelerle olmaktaydı. Polis şefi yazdığı raporunda, “İsyancılar arasında ders veren kültürlü kişilerin de bulunduğunu” belirtmişti. Böylece isimleri Hıristiyan yapılsa da, kendi dinleri yasak olsa da, Kur’an öğretmenleri onların kültürlerini diri tutabilmişti. “S. Leone’de oturan siyah bir Müslüman’ın kütüphanesinde 150 kitap bulundu bunların 50 tanesi, Afrikalı yazarlar tarafından hukuk, ilahiyat, müzik, gramer, tıp ve belagat alanlarında yazılmıştı.”

Onların çoğu iki dilliydi hem ait oldukları kültürün hem de zorla getirildikleri yerin dilini konuşabilmekteydiler. Ki çoğu pamuk toplayıcısı Afrikalılardı. Günlükler, kaliteli metinler kaleme aldılar. Arapça bildiklerinden, yüzlerce mil uzaktaki dindaşları ile iletişim kurabildiler. Bu metinler kimi zaman isyanların sorumlusu bilinip çok sayıda kişinin idam edilmesine sebep oldu fakat kültürlerini dinlerini korumada çok büyük dayanak oldu. Onlar özgürlüğü, inançları ve okuryazarlıkları ile buldular.

Amerika’ya zorla getirilen kadın ve erkekler için okuryazarlık, kendilerini korumak ve özgürleşmek için en önemli silah olmuştu.*

*Geniş bilgi için bknz. Sylviane A. Diouf, Allah’ın Kulları, çev. Ahmet Yaşar, Beyan Yayınları.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Mine Alpay Gün - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Yenidevir Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Yenidevir Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Yenidevir Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Yenidevir Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.